Czy w 2026 roku wciąż można rozliczać się w starym systemie opustów (net-metering)?

System opustów (net-metering) to rozliczenie energii elektrycznej na zasadzie 1 kWh oddanej do sieci = 0,8 kWh odebranej (dla instalacji do 10 kWp) lub 0,7 kWh (dla instalacji 10-50 kWp), zachowane na okres 15 lat dla systemów uruchomionych do 31 grudnia 2021 r. W 2026 r. prawo do korzystania z tego mechanizmu przysługuje wyłącznie prosumentom, którzy dopełnili formalności zgłoszeniowych przed zmianą przepisów, natomiast każda nowa mikroinstalacja podlega obligatoryjnie systemowi net-billingu. Procedura ta wynika z nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii, która wprowadziła rynkowy model rozliczeń wartościowych oparty na cenach giełdowych.

Kto jeszcze rozlicza się „po staremu” w 2026 r.?

Utrzymanie systemu opustów w 2026 r. jest uwarunkowane spełnieniem rygorystycznych przesłanek prawnych zawartych w art. 4 ust. 2a ustawy o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1436). Prawo do rozliczeń bezgotówkowych w stosunku ilościowym 1:0,8 lub 1:0,7 zachowują podmioty, których mikroinstalacja została zgłoszona do Operatora Systemu Dystrybucyjnego (OSD) oraz skutecznie przyłączona do sieci elektroenergetycznej przed datą graniczną 1 kwietnia 2022 r., przy czym kluczowe dla ochrony praw nabytych było złożenie wniosku do 31 grudnia 2021 r.

Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, prawo do net-meteringu przysługuje prosumentom spełniającym następujące kryteria techniczno-formalne:

• Instalacja fotowoltaiczna została zgłoszona do właściwego terytorialnie OSD (np. PGE Dystrybucja, Tauron Dystrybucja) nie później niż 31 grudnia 2021 r.
• Pierwszy odczyt licznika dwukierunkowego oraz wprowadzenie energii do sieci nastąpiło w terminie umożliwiającym objęcie systemem wsparcia przed 1 kwietnia 2022 r.
• Moc zainstalowana mikroinstalacji nie została zwiększona powyżej progu 50 kWp po wejściu w życie nowych przepisów.

Naruszenie stabilności parametrów technicznych instalacji poprzez jej nadmiarową rozbudowę niesie ze sobą dotkliwe konsekwencje prawne i finansowe. Przekroczenie mocy 50 kWp lub – w określonych interpretacjach – nieuprawniona modyfikacja układu skutkuje natychmiastową utratą przywileju opustów i automatycznym przejściem do systemu net-billing. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Energii z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną, każda zmiana wpływająca na warunki umowy kompleksowej musi być raportowana do OSD w terminie 14 dni.

Warto podkreślić, że okres ochronny dla uprawnionych prosumentów wynosi dokładnie 15 lat od momentu wprowadzenia pierwszej energii do sieci, co oznacza, że dla większości osób z tej grupy system opustów wygaśnie definitywnie 31 grudnia 2036 r. Obecnie w Polsce funkcjonuje ponad 866 tys. mikroinstalacji, które zdążyły wejść do systemu przed zamknięciem listy. Eksperci sugerują, aby każdorazowo weryfikować w umowie kompleksowej datę pierwszego odczytu, gdyż to ona stanowi ostateczny dowód w ewentualnych sporach z zakładem energetycznym, a nie data wystawienia faktury przez firmę instalacyjną.

Net-billing – jak rozlicza się każdy nowy prosument

Nowy model rozliczeń, znany jako net-billing, opiera się na wartościowej wycenie energii elektrycznej wprowadzonej do sieci oraz pobranej z sieci. Od 1 lipca 2024 r. rozliczenia te bazują na cenach godzinowych, co znacząco wpłynęło na profil dochodowości instalacji PV. Energia wyprodukowana przez prosumenta jest przeliczana na środki pieniężne według kursu Rynku Dnia Następnego (RDN) notowanego na Towarowej Giełdzie Energii (TGE). Środki te trafiają na indywidualne subkonto, tworząc tzw. depozyt prosumencki, z którego finansowane są zobowiązania za energię pobraną.

Analizując dane z TGE ze stycznia 2026 r., można zauważyć dużą zmienność stawek: średnia cena miesięczna oscyluje w granicach 0,63 zł/kWh, jednak w godzinach szczytu południowego (10:00–14:00), gdy produkcja z fotowoltaiki jest najwyższa, cena rynkowa może spadać do poziomu 0,35 zł/kWh. Odwrotnie sytuacja wygląda w godzinach wieczornego szczytu zapotrzebowania, gdzie stawka za pobraną energię może sięgać 1,15 zł/kWh. Taka struktura cenowa sprawia, że bez wysokiej autokonsumpcji realny wpływ instalacji na obniżenie rachunku jest mniejszy niż w starym systemie.

Depozyt prosumencki podlega ścisłym ograniczeniom wynikającym z art. 4 ust. 11 ustawy o OZE. Poniższa tabela przedstawia mechanizm zarządzania środkami w ramach depozytu:

Należy pamiętać, że maksymalna kwota zwrotu nadpłaty, jaką prosument może otrzymać w gotówce po upływie 12-miesięcznego okresu rozliczeniowego, nie może przekroczyć 20% wartości energii wprowadzonej do sieci w danym miesiącu. Pozostałe środki, jeśli nie zostaną wykorzystane na zakup energii w ciągu 12 miesięcy, ulegają umorzeniu (zerowaniu) po zakończeniu 13. miesiąca. Depozyt prosumencki nie jest oprocentowany, co dodatkowo zmusza użytkowników do optymalizacji zużycia energii na bieżąco, na przykład poprzez montaż magazynu o pojemności 10 kWh.

Czy warto dokładać panele, żeby wejść do „starego” systemu?

W 2026 r. próba rozbudowy instalacji w celu „wejścia” do systemu opustów jest niemożliwa z punktu widzenia obowiązującego prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 2b ustawy o OZE, każda istotna modyfikacja mocy zainstalowanej mikroinstalacji dokonana po 1 kwietnia 2022 r. skutkuje obligatoryjną zmianą zasad rozliczania na net-billing. Stanowisko to potwierdził Prezes Urzędu Regulacji Energetyki w interpretacji z dnia 14 lutego 2023 r. (sygn. DRE-410-6(3)/2023), wskazując, że nawet zwiększenie mocy o 1 W odbiera prawo do korzystania z dotychczasowych przywilejów.

Analiza ekonomiczna rozbudowy instalacji wykazuje niską rentowność takiego przedsięwzięcia przy jednoczesnej utracie opustów. Przyjmując zwiększenie mocy o 5 kWp, co generuje koszt inwestycyjny na poziomie 20 000 zł brutto, roczny uzysk nadwyżki wyniesie około 3 MWh. Różnica w rozliczeniu między systemem 1:0,8 (gdzie wartość odzysku wynosi ok. 0,8 zł/kWh) a net-billingiem (gdzie średnia cena sprzedaży to 0,4 zł/kWh) generuje oszczędność rzędu 1 200 zł rocznie. W takich warunkach okres zwrotu nakładów wynosi 16,7 lata, co przekracza standardowy cykl życia falownika i zbliża się do granicy wydajności modułów.

Ponadto, podejmowanie prób manipulacji datami zgłoszeń jest obarczone wysokim ryzykiem prawnym. Do końca 2025 r. organy kontrolne URE unieważniły już 1,2 tys. dokumentów poświadczających nieprawdę w zakresie daty uruchomienia mikroinstalacji. Kara administracyjna za nielegalne korzystanie z opustów po niezgłoszonej rozbudowie wynosi 500 zł za każdy miesiąc naruszenia, do czego należy doliczyć konieczność zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (różnicy między kosztem energii pobranej a wartością energii oddanej). Zamiast ryzykownej rozbudowy paneli, znacznie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest inwestycja w magazyn energii, który nie pozbawia prosumenta prawa do opustów, a pozwala podnieść autokonsumpcję do poziomu 60-70%.

Magazyn energii – najkrótsza droga do niższego rachunku w 2026 r.

W obliczu cen energii na poziomie 1,15 zł/kWh za pobór oraz 0,40 zł/kWh za sprzedaż nadwyżek, kluczowym parametrem opłacalności staje się różnica wynosząca 0,75 zł na każdej kilowatogodzinie. Wykorzystanie magazynu energii pozwala zatrzymać wyprodukowany prąd wewnątrz gospodarstwa domowego i zużyć go w godzinach wieczornych. Przy założeniu przesunięcia 5 kWh dziennie z produkcji południowej na konsumpcję wieczorną, prosument generuje realną oszczędność w wysokości 1 369 zł w skali roku.

Inwestycje w systemy magazynowania są w 2026 r. silnie wspierane przez programy rządowe, co przy spadku cen samych urządzeń (średnia cena baterii 10 kWh w lutym 2026 r. spadła do 22 000 zł brutto) skraca czas zwrotu inwestycji do 8-10 lat. Poniższe zestawienie prezentuje dostępne ścieżki dofinansowania aktualne na dzień 15 marca 2026 r.:

Synergia wynikająca z połączenia instalacji fotowoltaicznej, magazynu energii oraz pompy ciepła pozwala na niemal całkowite uniezależnienie się od wahań cen rynkowych. Należy jednak pamiętać o tempie wyczerpywania się środków – budżet programu Mój Prąd 5.0 w obecnej edycji kończy się o 40% szybciej niż w roku ubiegłym, dlatego zaleca się składanie wniosków przed końcem drugiego kwartału 2026 r.

FAQ – najczęstsze pytania o net-metering w 2026 r.