Ceny energii RCE i RCEm – różnice i ich wpływ na portfel prosumenta

RCE (Rynkowa Cena Energii) to godzinowa cena prądu ustalana na Towarowej Giełdzie Energii, natomiast RCEm stanowi jej miesięczną średnią ważoną wolumenem obrotu. Kluczową datą dla użytkowników mikroinstalacji fotowoltaicznych jest 30 czerwca 2024 r., gdyż prosumenci, którzy rozpoczęli wytwarzanie energii przed tym terminem, od 1 lutego 2025 r. automatycznie powracają do rozliczeń systemem RCEm. Nowe przepisy wprowadzone ustawą o odnawialnych źródłach energii z dnia 27 grudnia 2024 r. modyfikują zasady depozytu prosumenckiego, różnicując wysokość zwrotu nadpłaty między 20% a 30% w zależności od daty przyłączenia źródła OZE.

RCE vs RCEm – czym się różnią w praktyce

Rynkowa Cena Energii (RCE) odzwierciedla bieżącą sytuację na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) w systemie kursu jednolitego na Rynkach Dnia Następnego. W przeciwieństwie do stałej stawki, RCEh (cena godzinowa) ulega drastycznym wahaniom w ciągu doby, co bezpośrednio wpływa na wartość depozytu prosumenckiego w systemie net-billing. Przykładowo, w dniu 1 kwietnia 2024 r. o godzinie 12:00, gdy produkcja z instalacji fotowoltaicznych osiągała szczyt, stawka RCE wynosiła zaledwie 40 zł/MWh, podczas gdy rynkowa miesięczna cena energii (RCEm) dla tego samego okresu oscylowała w granicach 220 zł/MWh. Oznacza to stratę na poziomie 180 zł na każdej sprzedanej megawatogodzinie dla prosumenta rozliczanego godzinowo względem systemu średniomiesięcznego.

Mechanizm RCEm pełni funkcję stabilizatora przychodów w okresach wysokiej podaży energii odnawialnej, chroniąc właścicieli mikroinstalacji przed tzw. pułapką południa. W godzinach 11:00–14:00, ze względu na efekt Merit Order, ceny na TGE gwałtownie spadają, co przy rozliczeniu RCEh minimalizuje zyski z autoprodukcji. RCEm za marzec 2024 r. wynosiła 318 zł/MWh, co stanowiło wartość niemal sześciokrotnie wyższą niż średnie stawki godzinowe w szczycie generacji PV (ok. 55 zł/MWh). Dlatego też dla wielu gospodarstw domowych bez systemów zarządzania energią (HEMS), system RCEm pozostaje bezpieczniejszą alternatywą ekonomiczną.

Istnieją jednak sytuacje, w których system RCEm staje się jedyną barierą chroniącą przed ujemnymi wartościami energii wprowadzanej do sieci dystrybucyjnej. W 2023 r. aż 32 razy odnotowano sytuację, w której RCE przybrało wartości ujemne, co w teorii mogłoby generować koszty po stronie oddającego energię, gdyby nie ustawowe zabezpieczenia. Poniższa tabela przedstawia porównanie stawek w dniach o skrajnie niskich cenach giełdowych.

Analiza danych publikowanych przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE) wskazuje, że w 2023 r. stawka RCE osiągnęła wartości niższe niż 50 zł/MWh aż 157 razy. W związku z tym, przed podjęciem decyzji o dobrowolnym przejściu na rozliczenie godzinowe w celu korzystania z taryf dynamicznych, prosument powinien dokładnie przeanalizować miesięczny raport PSE oraz własny profil zużycia energii elektrycznej.

Grupa 1 i 2 – kto dostanie 30 % zwrotu z depozytu

Znowelizowane przepisy ustawy o OZE wprowadzają dychotomiczny podział prosumentów w systemie net-billing, oparty na dacie przyłączenia mikroinstalacji do sieci operatora systemu dystrybucyjnego (OSD). Jeśli pierwsza energia elektryczna z Twojej instalacji trafiła do sieci do dnia 29 czerwca 2024 r. włącznie, z dniem 1 lutego 2025 r. zostaniesz automatycznie objęty rozliczeniem według RCEm, co uprawnia do zwrotu 30% niewykorzystanej nadwyżki depozytu po upływie 12 miesięcy. W przypadku instalacji uruchomionych od 1 lipca 2024 r., podstawą rozliczenia pozostaje cena RCE, a maksymalny zwrot nadpłaty ograniczony jest do 20% wartości depozytu miesięcznego.

Status przynależności do konkretnej grupy rozliczeniowej można zweryfikować bez konieczności bezpośredniego kontaktu z infolinią sprzedawcy energii. Kluczowe informacje znajdują się na fakturze rozliczeniowej wystawionej przez podmiot taki jak Energa Obrót, w kolumnie opisanej jako „Data pierwszego wprowadzenia energii do sieci”. Alternatywnie, prosumenci mogą sprawdzić te dane w systemie eBOK (Elektroniczne Biuro Obsługi Klienta) lub wysyłając zapytanie techniczne do OSD. Posiadanie udokumentowanej daty przyłączenia jest niezbędne w procesie ewentualnej reklamacji błędnie naliczonego depozytu.

Energa Obrót oraz inni sprzedawcy zobowiązani są do przesyłania aneksów do umów kompleksowych nie później niż na 21 dni przed rozpoczęciem kwartału, w którym następuje zmiana zasad rozliczania. Warto zauważyć, że zwrot 30% nadwyżki depozytu dotyczy pełnego okresu 12 miesięcy liczonego od momentu wejścia w system RCEm, co stanowi istotną zachętę finansową dla „starszych” prosumentów. Zaleca się wykonanie zrzutu ekranu z portalu eBOK potwierdzającego datę aktywacji licznika zdalnego odczytu (LZO), co stanowi twardy dowód procesowy w przypadku sporów z zakładem energetycznym.

Wdrożenie systemu RCEm od lutego 2025 r. ma na celu przywrócenie stabilności finansowej prosumentom, którzy inwestowali w OZE przed wprowadzeniem pełnego modelu godzinowego. Należy pamiętać, że zmiana systemu rozliczeń na RCE (godzinowe) jest procesem nieodwracalnym – po złożeniu oświadczenia o przejściu na rynkowe ceny energii nie ma możliwości powrotu do rozliczeń średniomiesięcznych ani do systemu opustów (net-metering).

Czy magazyn energii przebije RCE? Prawne pułapki

Inwestycja w domowy magazyn energii (ESS) staje się kluczowym elementem strategii maksymalizacji zysków w systemie net-billing, zwłaszcza w obliczu rosnącej liczby godzin z niskimi cenami RCE. Mechanizm arbitrażu energetycznego polega na ładowaniu akumulatorów w godzinach 12:00–14:00, gdy cena energii na TGE jest najniższa (często poniżej 50 zł/MWh), a następnie oddawaniu jej do sieci w szczycie wieczornym, kiedy stawki RCE mogą osiągać poziom nawet 2000 zł/MWh. Takie sytuacje miały miejsce 32 razy w samym 2022 r., co wskazuje na wysoki potencjał ekonomiczny sterowania przepływami energii.

Jakub Plebański podkreśla: z perspektywy obecnych unormowań jak najbardziej dopuszczalny jest przypadek, w ramach którego prosument funkcjonujący w systemie net-billingu wytwarza energię elektryczną w mikroinstalacji na własne potrzeby, a następnie magazynuje jej niewykorzystane nadwyżki w magazynie energii i dokonuje wprowadzenia ich do sieci w dogodnym momencie – korzystając z wyższej wieczornej ceny RCE.

Istnieje jednak istotna pułapka prawna związana z procesem ładowania magazynu. Zgodnie z art. 19 ustawy o odnawialnych źródłach energii, niedopuszczalne jest pobieranie energii z sieci ogólnokrajowej w godzinach niskich cen, magazynowanie jej, a następnie odsprzedaż po cenach szczytowych jako energii pochodzącej z OZE. Taka praktyka może zostać uznana za próbę wyłudzenia wsparcia i skutkować koniecznością rejestracji działalności gospodarczej w zakresie magazynowania energii oraz sankcjami ze strony Urzędu Regulacji Energetyki.

W relacji prosument-magazynuje-odsprzedaje kluczowe jest rozróżnienie pochodzenia energii. Dr Marek Grzywacz wskazuje, że obecne ramy prawne wymagają precyzyjnego opomiarowania instalacji, aby uniknąć objęcia systemem wsparcia energii wytworzonej z paliw kopalnych. W związku z tym, planując rozbudowę systemu o magazyn energii, niezbędna jest instalacja licznika dwukierunkowego z zaawansowaną funkcją monitorowania kierunków przepływów oraz źródła pochodzenia ładunku, co zapewnia bezpieczeństwo prawne inwestora.

Warto również zauważyć ograniczenia techniczne: niezależnie od pojemności magazynu, falowniki hybrydowe często posiadają limity mocy rozładowania (np. do 10 kW). Oznacza to, że przy nagłym, wysokim zapotrzebowaniu budynku, system i tak będzie musiał dobierać energię z sieci, co wpływa na finalną opłacalność inwestycji. Optymalnym rozwiązaniem jest zastosowanie systemów HEMS (Home Energy Management System), które automatyzują proces ładowania i rozładowania w oparciu o prognozy cenowe PSE.

FAQ – Czy muszę składać oświadczenie, żeby dostać RCEm?